શ્રીભગવાનુવાચ
ઊર્ધ્વમૂલમધઃશાખમશ્વત્થં પ્રાહુરવ્યયમ |
છન્દાંસિ યસ્ય પર્ણાનિ યસ્તં વેદ સ વેદવિત || 1 ||
અધશ્ચોર્ધ્વં પ્રસૃતાસ્તસ્ય શાખા ગુણપ્રવૃદ્ધા વિષયપ્રવાલાઃ |
અધશ્ચ મૂલાન્યનુસંતતાનિ કર્માનુબન્ધીનિ મનુષ્યલોકે || 2 ||
ન રૂપમસ્યેહ તથોપલભ્યતે નાન્તો ન ચાદિર્ન ચ સંપ્રતિષ્ઠા |
અશ્વત્થમેનં સુવિરૂઢમૂલમસઙ્ગશસ્ત્રેણ દૃઢેન છિત્ત્વા || 3 ||
તતઃ પદં તત્પરિમાર્ગિતવ્યં યસ્મિન્ગતા ન નિવર્તન્તિ ભૂયઃ |
તમેવ ચાદ્યં પુરુષં પ્રપદ્યે યતઃ પ્રવૃત્તિઃ પ્રસૃતા પુરાણી || 4 ||
નિર્માનમોહા જિતસઙ્ગદોષા અધ્યાત્મનિત્યા વિનિવૃત્તકામાઃ |
દ્વન્દ્વૈર્વિમુક્તાઃ સુખદુઃખસંજ્ઞૈર્ગચ્છન્ત્યમૂઢાઃ પદમવ્યયં તત || 5 ||
ન તદ્ભાસયતે સૂર્યો ન શશાઙ્કો ન પાવકઃ |
યદ્ગત્વા ન નિવર્તન્તે તદ્ધામ પરમં મમ || 6 ||
મમૈવાંશો જીવલોકે જીવભૂતઃ સનાતનઃ |
મનઃષષ્ઠાનીન્દ્રિયાણિ પ્રકૃતિસ્થાનિ કર્ષતિ || 7 ||
શરીરં યદવાપ્નોતિ યચ્ચાપ્યુત્ક્રામતીશ્વરઃ |
ગૃહીત્વૈતાનિ સંયાતિ વાયુર્ગન્ધાનિવાશયાત || 8 ||
શ્રોત્રં ચક્ષુઃ સ્પર્શનં ચ રસનં ઘ્રાણમેવ ચ |
અધિષ્ઠાય મનશ્ચાયં વિષયાનુપસેવતે || 9 ||
ઉત્ક્રામન્તં સ્થિતં વાપિ ભુઞ્જાનં વા ગુણાન્વિતમ |
વિમૂઢા નાનુપશ્યન્તિ પશ્યન્તિ જ્ઞાનચક્ષુષઃ || 10 ||
યતન્તો યોગિનશ્ચૈનં પશ્યન્ત્યાત્મન્યવસ્થિતમ |
યતન્તોஉપ્યકૃતાત્માનો નૈનં પશ્યન્ત્યચેતસઃ || 11 ||
યદાદિત્યગતં તેજો જગદ્ભાસયતેஉખિલમ |
યચ્ચન્દ્રમસિ યચ્ચાગ્નૌ તત્તેજો વિદ્ધિ મામકમ || 12 ||
ગામાવિશ્ય ચ ભૂતાનિ ધારયામ્યહમોજસા |
પુષ્ણામિ ચૌષધીઃ સર્વાઃ સોમો ભૂત્વા રસાત્મકઃ || 13 ||
અહં વૈશ્વાનરો ભૂત્વા પ્રાણિનાં દેહમાશ્રિતઃ |
પ્રાણાપાનસમાયુક્તઃ પચામ્યન્નં ચતુર્વિધમ || 14 ||
સર્વસ્ય ચાહં હૃદિ સન્નિવિષ્ટો મત્તઃ સ્મૃતિર્જ્ઞાનમપોહનં ચ |
વેદૈશ્ચ સર્વૈરહમેવ વેદ્યો વેદાન્તકૃદ્વેદવિદેવ ચાહમ || 15 ||
દ્વાવિમૌ પુરુષૌ લોકે ક્ષરશ્ચાક્ષર એવ ચ |
ક્ષરઃ સર્વાણિ ભૂતાનિ કૂટસ્થોஉક્ષર ઉચ્યતે || 16 ||
ઉત્તમઃ પુરુષસ્ત્વન્યઃ પરમાત્મેત્યુધાહૃતઃ |
યો લોકત્રયમાવિશ્ય બિભર્ત્યવ્યય ઈશ્વરઃ || 17 ||
યસ્માત્ક્ષરમતીતોஉહમક્ષરાદપિ ચોત્તમઃ |
અતોஉસ્મિ લોકે વેદે ચ પ્રથિતઃ પુરુષોત્તમઃ || 18 ||
યો મામેવમસંમૂઢો જાનાતિ પુરુષોત્તમમ |
સ સર્વવિદ્ભજતિ માં સર્વભાવેન ભારત || 19 ||
ઇતિ ગુહ્યતમં શાસ્ત્રમિદમુક્તં મયાનઘ |
એતદ્બુદ્ધ્વા બુદ્ધિમાન્સ્યાત્કૃતકૃત્યશ્ચ ભારત || 20 ||
ઓં તત્સદિતિ શ્રીમદ્ભગવદ્ગીતાસૂપનિષત્સુ બ્રહ્મવિદ્યાયાં યોગશાસ્ત્રે શ્રીકૃષ્ણાર્જુનસંવાદે
પુરુષોત્તમયોગો નામ પઞ્ચદશોஉધ્યાયઃ